تبلیغات
معمارونـــــــــه - ضوابط طراحی مركز پژوهش‌های موسیقی


فضاها و روابط عملكردی

12-1-1) سالن همایش‌ها:

تصویر12-1:سالن همایشها با فرم ایوانی
این سالن با ظرفیت تقریبی250 نفر به عنوان بزرگترین فضای مركز پژوهش‌ها در نظر گرفته شده است. این سالن جهت سخنرانی، ارائه مقالات علمی، تبادل نظر هنرمندان، جلسات پرسش وپاسخ،… درنظر گرفته می‌شود. در كنار این سالن اصلی می‌توان در صورت نیاز از چند سالن كوچكتر با ظرفیت 50-20 نفر نیز استفاده كرد. سالن اصلی باید شرائط آكوستیكی مناسب و امكانات نورپردازی كافی در اختیار داشته باشد و دیواره‌ها و بازشوهای آن در برابر نوفه‌های خارجی ایزوله گردند. سالن از محل نشستن حاضرین، صفحه سخنرانی، راهروها و فضاهای جانبی تشكیل می‌شود و به لحاظ تكنولوژیك باید در سطح بسیار بالائی باشد. از جمله امكان نمایش فیلم به طریق VHS ، VCD و DVD و نیز امكان نمایش اسلاید، دستگاه اُپك و مشابه آن باید فراهم باشد. همچنین لااقل در ردیف‌های جلو امكان نصب‌ گوشی برای حاضرین خارجی و ترجمة همزمان مقالات از طریق مترجم‌های حاضر در سالن نیز باید فراهم باشد. فضاهای جانبی سالن شامل بخش تأسیسات، برق، سرویس‌های بهداشتی، آشپزخانه جهت پذیرائی در طول برنامه‌ها، … می‌باشد. این سالن می‌تواند به فرم‌های ایوانی، میدانی یا كمانی طراحی شود.

لطفا روی ادامه مطلب کلیک کنید...
12-1-2) كتابخانه و سایت كامپیوتری:
وجود یك كتابخانه مرجع شامل كتاب‌های تاریخی و روز موسیقی، نشریات مختلف و در كنار آن امكان دسترسی به نرم‌افزارهای مربوطه و امكان استفاده از اینترنت در مركز پژوهش‌ها الزامی است. كتابخانه با ظرفیت كلی حداقل 150 نفر و سایت كامپیوتری با ظرفیت حداقل 30 نفر در نظر گرفته می‌شود. كتابخانه شامل سالن مطالعه عمومی، انبار كتاب، سالن كتاب‌های مرجع، بخش امانات، سالن نشریات ومدیریت كتابخانه است و سایت كامپیوتری شامل بخش فنی و مدیریت سایت می‌باشد.
13-1-3) محل استراحت مدعووین:
فضائی است برای استراحت مدعووین داخلی یا خارجی در طول روز كه می‌توانند در آن به صرف چای، قهوه، آب‌میوه، … اقدام كنند. در این فضا وجود كاناپه، كمد، اتاق سیگاری‌ها، قفسه‌های ساز، قفسه كتاب و آینه لازم است. بهتر است میهمانان ویژه خارجی‌، در طول روز در این فضا امكان استراحت داشته باشند و در طول شب در هتل‌های شهر اسكان یابند.
12-1-4) روابط عمومی و بین‌الملل:
ارتباط مناسب علمی – هنری این مركز با كلیة مراكز و نهادهای فعال و صاحبنظر موسیقی داخل و خارج ما را مجاب می‌سازد كه فضائی جهت یك تیم حرفه‌ای موسیقی و توانا در برقراری ارتباطات مناسب حرفه‌ای با این مراكز و نهادها، طراحی كنیم. این فضا شامل نامه‌ها و مراسلات، بخش گرافیك و تبلیغات، مدیریت، اتاق جلسات، امكانات مخابراتی و شبكه می‌باشد.
12-1-5) آرشیو موسیقی:
در این مكان به تفكیك نوع موزیك، برگزیدة آثار موسیقی داخلی و خارجی نگهداری می‌شود. این بخش می‌تواند شامل فضای امانت، بخش انبار كاست‌ها، C Dها و … باشد كه به اساتید، دانشجویان و هنرجویان موسیقی امانت داده می‌شود. لازم است از هر اثر هنری چند كپی و یك كپی اضافه كه غیرقابل امانت دادن باشد تهیه شود.
12-1-6) مدیر و معاونان:
یك اتاق برای مدیرمركز پژوهش‌ها و چند اتاق برای معاونان وی لازم است. به ویژه آنكه معاونان روابط عمومی، هنری، اجرائی و مالی لازم است در جلسات منظم با مدیركل به هماهنگی، برنامه‌ریزی و ترسیم خط مشی حركتی مركز پژوهش‌ها اقدام كنند. لذا یك اتاق برگزاری جلسات نیز پیش‌بینی شده است.
كلیات:
10-1-1) دسترسی‌:
گرچه در حالت ایده آل بهتر است امكان دسترسی به تالار از ضلع‌های مختلف امكانپذیر باشد، ولی تعریف یك دسترسی اصلی و قابل شناسایی اهمیت بالاتری دارد. امكان دسترسی سواره و پیادة افراد مسن و معلولین اهمیت ویژه ای دارد و باید بوسیله راه پله‌های با شیب كم، نصب نرده‌ها و فاصلة حداقل ورودی مجموعه و خروجی پاركینگ ها تا ورودی تالار، این امر در طراحی لحاظ شود.
10-1-2) گنجایش مجموعه :
گنجایش یك تالار با میزان استقبال شنوندگان طراحی می‌شود. ظرفیت تالارها باید در حد تعادل كمترین و بیشترین تعداد مراجعین باشد. زیرا در صورت خالی ماندن صندلی‌ها به لحاظ برهم خوردن شرایط آكوستیكی و متضرر گشتن اقتصادی شرایط نامناسبی ایجاد می‌شود. همچنین اثرات روانی خالی ماندن صندلی‌ها ناخوشایند است و در كنار آن سالن‌های پرجمعیت و ازدحام مردم برای خرید بلیط بالاترین تبلیغ برای یك تالار محسوب میشود. به طور عمومی‌تالارها را به 4 دسته تقسیم می‌كنند: كوچك ( كمتر از 500 نفر )، متوسط ( 900-500 نفر )، بزرگ ( 1500- 900 نفر ) و خیلی بزرگ ( بیش از 1500 نفر ). به رغم مشكلات موجود در حل كردن شرایط آكوستیكی تالار، حداكثر فاصله شنوندگان و هنرمندان (برخلاف تئاتر) تابعی از كیفیت صوت در سالن است نه كیفیت دید.
در كشور ما با توجه به علاقه و استقبال فعلی از موسیقی و اینكه تالار جهت برنامه‌های شاخص موسیقی در نظر گرفته می‌شود،ظرفیت 2000 نفر، كمترین مقدار می‌تواند باشد و چون حل شرایط آكوستیكی برای ظرفیت‌های بیش از 3000 نفر دشوار است، ظرفیت تقریبی2500 نفر برای تالار در نظر گرفته می‌شود. به این ترتیب شاهد یك تالار از نوع خیلی بزرگ خواهیم بود.
به علت جمعیت زیاد حاضر در تالار و تأسیسات و تجهیزات گرانبهای آن لازم است تالار از ضریب ایمنی بالایی برخوردار باشد. كلیه درب‌های ورودی و خروجی تماشاگران به سالن باید روبه بیرون باز شود و برای هر 4 ردیف صندلی 5/1 متر درب طراحی می‌شود. در دو طرف سالن دربها و پله‌های فرار تعبیه می‌شوند كه حداكثر فاصلة آنها با حاضرین 30 متر است. همچنین شیب راهروها به علت شلوغی هنگام حادثه و ازدحام، از5% تجاوز نمی‌كند. از دیگر ضوابط ایمنی تالارها نصب چراغهای روشنایی اضطراری در كلیه بخش‌های ساختمان از جمله راهروها، پله‌ها، بالای درهای فرار و درهای خروجی و اطراف سالن در ارتفاع 20 تا 30 سانتی متری جهت رؤیت صندلی‌ها و نیز در فضای پشت صحنه است. روشنایی این چراغ‌ها در زمان قطع برق باید بطور خودكار توسط ژنراتور موجود در سایت تأمین شود.مساله اساسی دیگر ایجاد یك انشعاب آب جداگانه برای سیستم آتش نشانی در محل است كه این انشعاب پس از ورود به منبع‌های تحت فشار به شبكه اطفاء حریق كلی ساختمان راه می‌یابد. نقاط حساس شبكه اطراف سالن‌ها، راهروها، صحنه و بالای صحنه هستند. یك سیستم لوله كشی جدا نیز برای صحنه و پشت صحنه تعبیه می‌شود تا در لحظات حریق آب را با فشار كافی جاری كند. تهیه و نصب سیستم‌های اعلام حریق حساس به دود و حرارت لازم است. از طرفی به علت ارتفاع زیاد سقف و وجود نورافكن‌ها با دما و
حرارت بالا، سیستم‌های گشت و بازبینی نقاط حساس ساختمان نیز لازم است .علاوه بر موارد بالا جهت كنترل

تصویر10-1:جزییات پرده آتش[1]

حریق، در كلیه مراكز وپست‌های برق و اتاق‌های كنترل، كپسول‌های كوچك و بزرگ چرخ دار پودر و گاز نیاز است و نهایتاً نصب پرده آتش در تالارهای بزرگ اجتناب ناپذیر است. این پرده كه صحنه را از سالن جدا می‌كند شامل یك قاب فولادی ضد آتش، صفحه های آسیستمی‌ثابت شده به قاب فولادی و ورقة فلزی ثابت شده به قاب فولادی ضد آتش است كه در مواقع حریق بصورت خودكار آزاد می‌شود و لولة آبفشان آن فعال می‌شود. همچنین بهتر است ارتفاع فضای زیر سقف جهت بازبینی سنسورهای اعلام حریق دست كم10/2 متر باشد. در تصویر10-1 جزئیات پردة آتش را می‌بینیم.از دیگر ضوابط ایمنی تالار، مقاومت آن در برابر زلزله است.به این منظور، انتخاب سازه های مقاوم وسقفهای سبك بهترین راه حل است.
10-1-4) ضوابط ویژة معلولین:

معلولین باید بتوانند با صندلی چرخدار بدون مانع به همه بخش‌های عمومی‌و اداری دسترسی داشته باشند. حداكثر شیب راهپ‌ها 5/7 % و حداكثر طول رامپ‌ها 12 متر است و در انتهای این مسیرها وجود فضاهای مسطح تقاطع با سایر مسیرها الزامی‌است. در غیر اینصورت در آن مسیرآسانسور پیش بینی می شودبرای نابینایان در كنار مسیرهای حركتی بویژه پله‌ها باید دستگیرة مناسب تعبیه شود. در شرایط اضطراری آسانسورهای ویژة معلولین جهت جلوگیری از بند آمدن راه توسط صندلی‌های چرخدار، لازم است.

10-2) فضاهای عمومی‌
10-2-1) ورودی و گیشه :
ورودی تالار باید به گونه ای تعریف شود كه مراجعین حتی در اولین برخورد به آسانی بتوانند آنرا بیابند. همچنین مناسب است به علت پرهیز از سردرگمی‌مراجعین و كنترل آنها از تعدد ورودی‌ها خودداری كرد. بهتر است درهای ورودی اصلی با یك پیش فضا به سالن انتظار گشوده شود. این پیش فضا نقش كاهندة تبادل هوا و سرو صدا را دارد. در این فضا می‌توان برنامه‌های آینده را تبلیغ كرد و بهتر است در آن اطلاعات وكنترل ورود و خروج قرار گیرند. سرانه جهت كل فضای ورودی در سالن‌های بالای 1200 نفر، 24/0 متر مربع است و ارتفاع این بخش دست كم 2/4 متر می‌باشد. همچنین نزدیك ورودی محل فروختن و رزرو بلیط برای مراجعین در نظر گرفته می‌شود. چون بخش‌های مختلف سالن دارای قیمت‌های متفاوتی هستند و نیز معمولاً مراجعین بلیط خود را از قبل رزرو كرده و تعداد زیادی نیز در محل بلیط تهیه می‌كنند لازم است اندازه‌ها و ابعاد این فضا جوابگوی نیازهای مطرح شده باشد. بویژه ارتفاع این بخش حداقل 3 متر است.
10-2-2) سالن انتظار:
فضایی است جهت تجمع حاضرین پیش از شروع برنامه و استراحت آن‌ها در بین چند برنامه. این فضا باید ظرفیت تماشاچیان را داشته باشد، سرانه كل آن 26/0 متر مربع است و ارتفاع آن حداقل 3/3 متر می‌باشد. این فضا می‌تواند به شكلی دل انگیز زمینه برخورهای مثبت فرهنگی را به دوراز فخر فروشی‌ها فراهم كند. در سالن انتظار می‌توان برنامه‌های آینده تالار را تبلیغ كرد و اشیای ارزشمندی نیز به نمایش گذاشت. قسمت رختكن (كه می‌تواند در فصولی از سال حذف شود) جهت تحویل گرفتن بالاپوش مردم است این فضا برای هر 20 نفر یك متر مربع است و حضور نگهبانی در آن ضروری است. از سالن انتظار علاوه برتالار باید به سایر فضاهای عمومی‌( سرویس‌ها، اداری، رستوران، بوفه، 000 ) دسترسی مستقیم موجود باشد. همچنین در ابتدای سالن انتظار فضایی با سرانة 2/0 متر مربع برای حداكثر %50 تماشاچیان كه احتمالاً سیگار می‌كشند با تهویه مناسب و ارتفاع بیش از 3/3 متر پیش بینی می‌شود.
10-2-3) بوفه و رستوران:
با توجه به زمان قابل توجه حضور مراجعین در سالن انتظار و تمایل عمومی‌ به صرف نوشیدنی، خوردن تنقلات،.... وجود یك بوفه یا تریا ضروری است. این بوفه نباید باعث ازدحام و ایجاد مانع در مسیرهای ارتباطی گردد. همچنین امكان استفاده از آن در زمان‌های غیر اجرا نیز بهتر است میسر باشد.از طرفی با توجه به اینكه برنامه‌های موسیقی غالباً از ساعات آغازین شب تا نیمه‌های آن ادامه دارد و نیز حجم انبوه حاضرین، یك رستوران مستقل از سالن‌ها لازم به نظر می‌رسد. امروزه این رستوران‌ها در تالارهای موسیقی و تئاتر به صورت متداولی درآمده اند.
10-2-4) راهروها :
سرانه كل فضای ارتباطی برای تالار 2 متر مربع است و حداقل ارتفاع راهروها 2/4 متر مربع است. راهروها مجموعاً سرانه ای حدود 8/0 مترمربع از كل فضا را دربرمی‌گیرند. عرض راهروها حداقل 5/2 متر است و طراحی راهروهای ویژه جهت خروج حاضرین از تالار به فضای بیرون لازم است.
10-2-5) سرویس‌های بهداشتی:
سرویس‌ها باید در مسیر حركت حاضرین و در دسترس عموم باشند. در این بخش اتاق‌هایی جهت توالت خانم‌ها در نظر گرفته می‌شود كه برای هر 30 الی 35 نفر یك توالت تعبیه می شود. تعداد سرویس‌های بهداشتی باید به گونه ای باشد كه صف‌های طویل انتظار، هنگام استفاده از سرویس‌ها تشكیل نشود. همچنین سرویس‌ها باید برای معلولین به تفكیك ساخته شده و كلاً تهویه مناسبی داشته باشند.
10-3) فضای اداری:
وظیفه كلی مدیركه نقش بسیار مهمی‌در رضایت هنردوستان دارد، هماهنگی مجموعه، برقراری ارتباط مناسب با مردم و هنرمندان و كسب رضایت آنهاست. در این راستا برنامه ریزی برای آینده، نظارت بر امور مالی و هنری، جهت دهی مناسب فعالیت‌های اداری، فرهنگی و تبلیغاتی و امثال آن برعهدة مدیر مجموعه است. مدیر تالار معاونانی دارد كه وی را یاری می‌كنند.
سرپرست سالن كار نظارت بر گیشه، بوفه، رختكن، تأسیسات، امور فنی، نظافت و نظم عمومی‌سالن را برعهده دارد. مدیر صحنه وظیفه آماده كردن وسایل، كنترل عوامل فنی صوت و نور، سرپرستی اتاق كنترل و اتاق فرمان و مجموعاً‌ برگزاری مناسب برنامه‌های موسیقی را عهده دار است. مدیر امورهنری مسؤل ارتباط با هنرمندان و آماده كردن برنامه‌های آتی و نیز ایجاد ارتباط مناسب هنرمندان با دفتر گرافیك، استودیوی ضبط، روابط عمومی‌، امور اداری،... می‌باشد.

در فضای اداری سرانة كارمندان مختلف ( شامل محوطة كاری و وسایل دفتری ) به این شرح است:

1- منشی:10 متر مربع 2- كارمند مستقل: 9-6 متر مربع 3- كارمند مشترك: 5 متر مربع 4- رئیس قسمت: 25-15 متر مربع 5- مدیر كل:40-30 متر مربع 6- سرانه هر نفر در اتاق كنفرانس: 5/2 متر مربع
10-4) صحنه:
صحنه عبارت است از فضایی كه مجریان برنامه‌های موسیقی در آن حاضر میشوند. این فضا غالباً توسط قاب صحنه از شنودگاه جدا شده و در محل جدایی، پرده ای به نام پردة صحنه آویخته می‌شود. ابعاد صحنه در تالارهای بزرگ باید ظرفیت 100 نفر اعضای اركستر را داشته باشد. علاوه بر آن ابعاد صحنه تابعی است از نوع برنامه ریزی هنری سالن و محاسبة لازم برای تأسیسات و امكانات مختلف صحنه.به علت مركزیت صحنه رعایت نكات آكوستیكی، ایمنی و نورپردازی در آن بسیار مهم است .
كف صحنه می‌بایست سطحی صاف و یكنواخت از نظر مصالح و انعطاف پذیر در مقابل قرار دادن و محكم كردن وسایل باشد و حركت روی آن نباید تولید صدای اضافی كند. بطور معمول كف را از چوب محكم و مقاوم در برابر ضربه می‌سازند و روی آنرا روكشی از مواد پلاستیكی مانند وینیل به رنگ تیره می‌زنند تا هم چوب انعطاف پذیری خود را حفظ كند و هم باعث انعكاس نورنشود. در روی كف صفحه محل‌هایی برای پیچ كردن میز نت، نصب پیانو، نصب مبلمان اركستر و محل‌هایی برای اتصال وسایل برقی یا صوتی بصورت پریز توكار پیش بینی می‌شود.

-4-1) انواع صحنه:
برحسب هندسه تالار و نوع ارتباط صحنه با سالن صحنه‌ها را به دسته‌های گوناگونی تقسیم می‌كنند. در رایج ترین تقسیم بندی صحنه‌ها به چهار دسته تقسیم می‌شوند:
الف) صحنه‌های ایوانی ( Proscenium ):
در این صحنه تماشاگران با یك جدایی نسبتاً كامل در یك سوی صحنه قرار دارند و همین امر تسهیلات فراوانی را فراهم می‌كند، ازجمله تغییر دكور و چیدمان صحنه در فاصله میان دو برنامه و رفت و آمد آسانتر مجریان كه امر اخیر بویژه در اپرا كه رفت و آمد زیاد هنرمندان را شاهد هستیم مطلوبیت بالایی ایجاد می‌كند. راحتی نورپردازی و ایجاد افكت‌های نوری از دیگر مزایای این شیوه است و به این دلایل اكثر تالارهای امروز جهان ( بویژه اپراها ) به شكل ایوانی صحنه آرایی می‌شوند. اما مشكل این شیوه یكی اتلاف انرژی صوتی در فضای عظیم پشت و بالای صحنه است كه باید توسط بازتابنده‌های صوتی در پشت و كنار صحنه جبران شود و دیگری صمیمیت كمتر حاضرین در سالن با هنرمندان و ایجاد فاصله بین آن‌هاست.البته باید توجه داشت بسیاری از هنرمندان، جدایی بین تماشاگران و هنرمندان را مطلوب می‌دانند.
ب) صحنه‌های میدانی ( Arena ):
در این شیوه از صحنه آرایی هنرمندان در مركز تالار و شنوندگان دور تا دور آن‌ها قرار دارند. این شیوه در درجه اول صمیمیت بالایی بین هنرمندان و تماشاگران ایجاد می‌كند، همچنین حل كردن شرایط آكوستیكی در اینگونه تالارها ساده تر است وچون در تالارهای موسیقی ( برخلاف تئاتر) محدودیت دید تأثیر چندانی در طراحی ندارد، حجم تالار به میزان زیادی قابل افزایش است.صحنه‌های میدانی سه ایراد اصلی دارند: اول یكنواختی سالن است، دوم ارتباط مشكل صحنه با پشت صحنه است و سوم تصویر 10-2:انواع صحنه
مشكلات نورپردازی در اینگونه صحنه‌هاست. چراكه باید صحنه كاملاً روشن باشد و در عین حال چشم مخاطبین را نیازارد. به هر حال نمونه‌های زیادی از این نوع صحنه پردازی در سراسر جهان، بویژه در تئاترهای بزرگ دیده می‌شود.
ج) صحنه‌های كمانی گسترش یافته( Extended stage ) وباز ( Open stage ):


برای تلفیق مناسب توانایی‌های دوصحنه آرایی ایوانی و میدانی، شیوه ای پیشنهاد می‌شود كه در آن علیرغم وجود پشت صحنه در یك ضلع صحنه، در سه جهت باقی مانده، یا صحنه به سمت تماشاگران گسترش می یابد (
Extended Stage ) و یا جایگاه تماشاگران نسبت به صحنه گسترش یافته و آن‌ها از سه زوایه قادر به ارتباط با صحنه میباشند ( Open Stage ). این شیوه علیرغم حفظ تماشاگر بیشترو صمیمیت و ارتباط مناسب صحنه و پشت صحنه معمولاً فرم‌های دلپذیری جهت یك تالار بزرگ به دست نمی‌دهد. با این حال این صحنه‌ها به لحاظ عملكردی بسیار مناسبند.

تصویر 10-3:سالن با صحنه متغیر و انعطاف پذیر

د) صحنه‌های متغیر:
برای بهره برداری ماكزیمم و متنوع از تالار می‌توان بوسیلة امكانات مكانیكی مناسب صحنه‌های متغیری ایجاد كرد كه به دلخواه به فرم‌های ایوانی، میدانی یا كمانی تغییر شكل دهند. گرچه این گونه صحنه آرایی برای تئاتر، اپرا و باله مناسب است،ولی به علت ویژه بودن خصوصیات آكوستیكی تالارهای موسیقی معمولاً از آن‌ها در این تالارها استفاده نمی‌شود. در شكل 10-2 سه گونه صحنه آرایی ایوانی، میدانی و كمانی ( هردو گونه ) به شكل شماتیك نشان داده شده است. در شكل 10-3 سالن طراحی شده توسط «والترگریپیوس» در سال 1929 نشان داده شده كه در سه حالت یك، دو و سه به فرم‌های ایوانی، كمانی و میدانی در می‌آید . در شكل 10-4
فرم‌های متنوعی برای صفحه آرایی می‌بینیم كه هركدام از آنها از یكی از سه گونه فرم اصلی تبعیت كرده اند.
تصویر 10-4:نمونه فرمهای متنوع صحنه
10-4-2) فضای حركتی(حفره اركستر):
در حاشیة صحنه فضایی جهت رفت و آمد افراد گروه موسیقی، تكنسین‌های فنی،.... باید در نظر گرفت. این حاشیه باعث می‌شود كه درصورت استفاده از بازتابنده‌های صوتی یا وسایل نورپردازی،افراد از میان آن‌ها عبور نكرده و ضمن دسترسی به صحنه،تنظیم نور و صوت دچار مشكل نشود. همچنین در آغاز و پایان برنامه‌ها یا در بین آن (دراجرای اپرا ) گروه نوازندگان، خوانندگان، رهبر گروه،.... به راحتی وارد و خارج شوند.سطح این فضا باید 3-2 متر زیر زمین باشد و به لحاظ فنی این بخش باید كلیه خصوصیات كف صفحة اصلی را دارا باشد. فضای بالای این حفره می‌تواند آزاد باشد یا با ادامه یافتن جایگاه تماشاچیان یا صفحه اصلی پر شود. نمونه‌های این فضا در شكل 10-5 نشان داده شده است.
10-4-3) فضای پشت و كنار صحنه:
جهت ایجاد دكور یا تغییر آن در نوبت‌های متفاوت اجرا و نیز ایجاد افكت‌های خاص نوری در پشت و كنار صحنه فضایی تصویر 10-5:انواع حفره اركستر
تعبیه می‌شود كه به لحاظ قوانین آكوستیكی و نور پردازی از شرایط صحنة اصلی تبعیت می‌كند. در این فضا معمولاً پردة سایكلوراما و دستگاه‌های افكت نوری نصب می‌شود كه با آن‌ها می‌توان زمینه‌هایی چون غروب آفتاب، آسمان،... را نشان داد. در تصویر 10-6 این فضا نشان داده شده است.
10-4-4) اركسترا:
محل قرارگیری هنرمندان ( اركستر، رهبر اركستر، خواننده‌ها ) می‌باشد. این بخش می‌تواند در مركز صحنه یا كناره‌های آن به فرم‌های مختلف مثل پله ای، مسطح،... تعبیه شود. با توجه به امكانات سمعی – بصری روز رهبر اركستر می‌تواند در هر قسمت از صحنه حاضر باشد و كل گروه را به وسیله دوربین‌های مدار بسته نظارت كند. این فضا باید امكانات نور و صوت را در حد عالی دارا باشد.
تصویر 10-6:فضای كناری صحنه
10-4-5) جایگاه رهبر اركستر:
همانطور كه گفته شد رهبر اركستر می‌تواند در هر جای صحنه (با توجه به امكانات فنی موجود) قرار گیرد ولی جهت ارتباط روانی مناسب بین رهبر اركستر با خوانندگان و نوازندگان از یك سو و تماشاگران و شنوندگان از سوی دیگر معمولاً رهبر اركستر در فضایی گود بین سالن و صحنه قرار می‌گیرد. این محل توسط بالابرهای مكانیكی یا الكتریكی باید بتواند حداقل 3-2 متر ( بدون برخورد با گودال اركستر ) در جهت عمودی حركت كند تا در مواقع مختلف امكان دید مناسب رهبر اركستر به صحنه فراهم باشد(تصویر 10-7).

10-4-6) پردة صحنه:
صحنه چند نوع پرده وجود دارد: 1- پرده پارچه ای 2- پردة آهنین 3-پردة سیكلوراما 4- پردة پانوراما


«پرده پارچه ای» كه درحدفاصل صحنه و سالن نصب می‌شود در بین برنامه‌ها جهت عدم رؤیت تغیر دكوراسیون

در
توسط حاضرین پایین می‌آید. این پرده بهتر است بتواند در جهات عمودی، افقی و مورب بوسیلة قرقره‌های مكانیكی یا الكتریكی جمع شود و سرعت جمع شدن آن قابل كنترل باشد. «پرده آهنین» كه پیشتر در مورد آن توضیح داده ایم، یك عایق صوتی و حرارتی در هنگام تغییر دكوراسیون است به گونه ای كه در این هنگام صدای داخل صحنه به بیرون نرسد. این پرده بوسیلة سیستم‌های مكانیكی و الكتریكی مجهز به موتورهای الكتریكی قوی، وزنه‌های تعادل، كابل‌های ضخیم فولادی، محورهای حركت، قرقره‌ها و فلكه‌های انتقال نیرو پشتیبانی می‌شود. وجود سیستم ترمز‌های الكتریكی و دستی ( برای قطع اضطراری حركت ) و شاسی حركت پرده نیز لازم است. پردة آهنین نیز در حد فاصل صحنه و سالن نصب می‌شود و به قالب فولادی ضد آتش و ورقه‌های فلزی مشبك الصاق می‌شود. حد فاصل بین ورقه فولادی اصلی و ورقه فلزی مشبك را با مواد عایقی چون

تصویر 10-8:جزییات پرده صحنه تصویر 10-9:نمای پرده پارچه ای و آهنی

پلاستوفوم پر می‌كنند. «پرده سیكلوراما» به اشكال مختلف ( نیم دایره، ذوزنقه، u،... ) در انتهای صحنه جای می‌گیرد و می‌تواند در قاب خود ثابت یا متحرك باشد و جهت ایجاد پس زمینه‌ها و تصاویر انتزاعی بكار می‌رود. این پرده معمولاً بافت ابریشمین ظریفی دارد. «پرده پانوراما» یا «پرسپكت» نیز نوعی پرده است كه در پشت صحنه به شكل كامل یا در بخشی از آن نصب می‌شود و پس زمینه برآن نقاشی می‌شود. لذا جنس آن باید رنگ پذیر و مقاوم باشد (مانند كتان). در تصاویر 10-8 و 10-9 دو نوع پردة پارچه ای و آهنی را به شكل شماتیك وجزییات آنها را می‌بینیم.
10-5) پشت صحنه
10-5-1)ورودی هنرمندان:
دسترسی هنرمندان به تالار مستقل از تماشاچیان و از طریق درب جداگانه ای منتهی به پشت صحنه تأمین می‌شود. بهتر است برای هنرمندان یك پاركینگ ویژه ( با ظرفیت حدود 50 اتومبیل ) نزدیك به درب ورودی طراحی كرد. حضور یك نگهبانی جهت كنترل رفت و آمدها در ابتدای ورودی ضروری است. همچنین ورودی وسایل و سازهای هنرمندان می‌تواند در همین جا باشد.
10-5-2) رختكن‌ها:
موسوم است هنرمندان موسیقی با لباس متحدالشكل بویژه در برنامه‌های اپرا، كر، باله، اركستر و گروه‌های كلاسیك در صحنه حاضر شوند، لذا فضایی جهت تعویض لباس آن‌ها تدارك دیده می‌شود كه سرانه آن برای هر نفر 5/1 متر مربع است. این فضا مجهز به قفسه لباس، صندلی، میز و آینه‌های قدی است. دستشویی‌ها در داخل و دوش‌ها و توالت‌ها در خارج از اتاق قرار می‌گیرند و تعداد كسانی كه از یك رختكن استفاده می‌كنند نباید از 20 نفر تجاوز كند. همچنین برای رهبر اركستر، تكخوان‌ها و تكنوازان فضایی خلوت جهت تمركز و آمادگی روحی پیش از اجرا نیاز است. از این رو و نیز برای حفظ احترام آن‌ها رختكن‌های جداگانه ای مجهز به قفسه لباس، قفسه ساز، وسایل شخصی، مبل راحتی، دستشویی، آینه قدی، تصویر 10-10:نمونه چیدمان رختكن
توالت و حمام اختصاصی و در صورت نیاز یك پیانو در نظر می‌گیریم. در تصویر 10-10 نمونه‌هایی از استاندارد رختكن‌های هنرمندان را مشاهده می‌كنیم.
10-5-4) اتاق سبز:
فضایی است جهت استراحت هنرمندان هنگام تمرین یا در بین اجرای بخش‌های مختلف برنامه. این اتاق فضای گردهم آیی، هماهنگی و استراحت هنرمندان است و در آن امكان صرف چای، قهوه، غذا،... وجود دارد. این فضا مجهز به مبل، كاناپه. تلویزیون، آبدارخانه و خدمتگزار است. اتاق سبز، حتی الامكان باید به رختكن‌ها و صحنه نزدیك باشد.
10-5-5) ورود به صحنه:
به لحاظ اهمیت ایزوله بودن صحنه از نور و صوت می‌باید فضای واسطی میان صحنه و راهروهای پشت صحنه ایجاد كرد كه سطح داخل آن بوسیلة مصالح جاذب صدا و به رنگ تیره پوشانده شده باشد. بهتر است ورود به صحنه دارای پله‌های زیاد نباشد.
10-5-6) انبارها:
برای ذخیره لوازم مختلف صحنه و اجرا نیاز به انبارهای متنوعی است. از جمله انبار پراتیكابل، انبار اكسسوار، انبار ساز و آرشیو لباس.. در «انبار پراتیكابل» حجم‌هایی نگهداری می‌شود كه جهت اجرای برنامه‌ها از آن‌ها استفاده می‌كنیم. این حجم‌ها به اندازه‌های استاندارد یا غیر استاندارد ( با ابعاد مختلف ) وجود دارند. بهتر است این حجم‌ها قابل تفكیك به رویه‌ها، پایه‌ها،... باشند تا حمل و نقل آن‌ها آسانتر و استفاده از آن‌ها متنوع باشد. در «انبار اكسسوار» كلیه وسایل صحنه از جمله پیانو، میز نت، رفلكتورها، … نگهداری می‌شوند. این فضا بهتر است هم سطح صحنه بوده، تا امكان حركت مستقیم اشیای آن از انبار به صحنه و بالعكس به سهولت ممكن باشد. در «آرشیو لباس» نیز گونه‌های مختلف لباس برای دسته‌های اجرای سنتی، كلاسیك، محلی، اركستر سمفونیك، كانكریت،... به تفكیك نگهداری می‌شود و بالاخره در«انبار ساز» انواع سازهای موسیقی به علت ظرافت و گرانی به تفكیك نگهداری می‌شوند.
به طور كلی بهتر است انبارها مجزا باشند و انبارهای تخصصی با مساحت كافی و تفكیك مناسب فضایی طراحی شوند. مهمترین نكته در مورد انبارها رعایت امنیت آن‌ها و كنترل درجه حرارت، رطوبت و نظافت دایم آن‌ها ( جهت دفع حشرات موذی ) است.
10-5-7) استودیوی ضبط:
ضبط تلویزیونی و صوتی برنامه‌های تالار بسیار مهم و لازم است. ضبط تلویزیونی غالباً در خود تالار، در زوایای مختلف و نیز در روی صحنه انجام می‌گیرد. اما ضبط صوتی مناسب جهت تهیه نوار، CD،... كه غالباً در تیراژ بالا تكثیر می‌شوند در پشت صحنه و در فضایی بسته با رعایت شرایط آكوستیك ویژه و ایزولاسیون كامل انجام می‌شود. در این فضا دستگاه‌های ضبط با تكنولوژی بالا و تكنسین‌های خبره نیاز است.
10-5-8) كنترل نور و صدا:

یكی از خطاهای غیر قابل جبران،برهم خوردن كنترل صدا یا نوردرحین اجرای برنامه است. لذا در دو فضای جداگانه یا در یك فضای واحد، در واقع مراكز اعصاب نور و صوت سالن در نظر گرفته می‌شوند. اتاق كنترل نور علاوه بر جایگاه تكنسین های كنترل كننده، شامل میز نور ودستگاه های كنترل كننده‌ میباشد. این كنترل كننده‌ها را كه قادرند شدت جریان لامپ‌های یك تا پنج كیلو وات را كم و زیاد كنند «تاریستور» می‌نامند. در اتاق كنترل صدا لازم است پنجره ای باز، رو به سالن موجود باشد تا كنترل كننده،صدا را همانگونه كه حاضرین می‌شنوند، بشنود، علیرغم آن لازم است دیوارهای آن عایق صوتی و پنجره مذكور دو جداره باشد. در تصویر 10-11 نمونه ای از كنترل همزمان صوت و نور را می‌بینیم.


تصویر 10-11:اتاق كنترل نور و صوت

10-6) جایگاه شنوندگان:
10-6-1) هندسه عمومی‌سالن‌ها:

هندسه عمومی‌سالن‌ها تابعی از مسایل زیباشناختی، سازه ای، گنجایش سالن، شرایط آكوستیكی، دیدهای مناسب،... است. در تالارهای موسیقی برخلاف اكثر فضاهای معماری كه روابط عملكردی و زیبایی بالاترین نیروهای شكل دهنده به فرم هستند، آكوستیك تالار، بالاترین نقش را ایفا می‌كند. در بین فرم‌های موجود برای پلان به لحاظ زیبایی دایره، بیضی و مستطیل بیشترین طرفدار را دارند و البته این فرم‌ها بویژه بیضی (كه در آن هرچه به مركز نزدیكتر شویم تعداد بیشتری از شنوندگان را در بر می‌گیرد) مناسب به نظر می‌رسند. اما شرایط خاص آكوستیكی تالارهای بزرگ ایجاب می‌كند كه از فرم‌هایی چون بیضی و دایره (به علت تمركز صوت در كانون‌های آن‌ها و عدم پخش یكنواخت انرژی صوتی) صرفنظر كنیم. همچنین سطوح موازی عمودی و افقی طولانی نیز شرایط نامناسب آكوستیكی ایجاد می‌كنند، لذا مستطیل نیز فرم مناسبی نیست. مجموعآ آمار و تحقیقات نشان می‌دهد:


تصویر10-12:نمونه موفق از پلان تالار با شكستهای بزرگ،بدون سطوح موازی


الف) برای داشتن راه كوتاه مستقیم شنوایی بین صحنه و شنونده بهترین فرم برای پلان ذوزنقه یا سایر چند ضلعی‌ها با شكست‌های بزرگ است. تصویر 10-12 نمونه ای از این هندسه موفق را نشان می‌دهد.

ب) برای تعداد زیاد شنوندگان ناچار به طراحی بالكن و گالری‌ها هستیم. همین امر باعث شده در بسیاری از تالارها ظرفیت بالكن‌ها در حدود نصف ظرفیت تالار در طبقه اصلی باشد ( مثلاً پلان تصویر10-13 ) گاه این بالكن‌ها در تمام دیوار انتهایی و دیوارهای مجاور آن تكثیر شده اند. نمونه ای از این پلان‌ها در تصویر 10-14 نمایش داده شده است.

ج) هندسه كلی سالن باید بگونه ای باشد كه اختلاف طول راه رفت و برگشت صوت برای تمام نقاط از 15 متر تجاوز نكند. به این ترتیب پیشنهاد می‌شود فاصلة آخرین ردیف‌ها از صحنه از 35 متر بیشتر نشود. یكی از ابزارهای اجرای این امر عریض كردن پلان‌ها می‌باشد. به این ترتیب علاوه بر حفظ ظرفیت زیاد و آكوستیك مناسب امكان ایجاد یك صحنه بزرگ نیزمانند تصویر 10-15 فراهم شده است.
د) برای داشتن میدان آكوستیكی مناسب لازم است از ساختن دیوارهای متوازی و مسطح و كلیه پهنه‌های گود، بویژه در سقف و دیوار پشت شدیداً خودداری كرد. به این ترتیب یكی از بهترین روش‌های رعایت همزمان هندسه كلی خالص و آكوستیك مناسب ایجاد شكست‌های بزرگ ( در ابعاد متر ) در دیواره‌ها و سقف داخلی می‌باشد. ( تصویر 10-16 ). همچنین می‌توان از فرم‌های ابتكاری مثل هشت ضلعی شبه منتظم با بالكن‌های با حجم قابل توجه، استفاده كرد ( تصویر 10-17 ) تصویر 10-14:نمونه بالكنهای تكثیر شده دور سالن

تصویر 10-16:نمونه شكستهای بزرگ در دیوارههای داخلی



تصویر 10-17:پلان 8ضلعی شبه منتظم تصویر 10-15:پلان عریض جهت تامین صوت مستقیم برای همه نقاط[1]

ه) هندسة قاب صحنه در تالارها نیز می‌تواند علاوه بر فرم رایج مستطیلی فرم‌های متنوعی داشته باشد. فرم نیم‌دایره یا مشابه آن یكی از مطلوب‌ترین این فرم‌ها است. تالار مشهور «Radio City music hall» در تصویر 10-18 از این دست می‌باشد.
و) هندسه تالارها به دلیل رعایت دید و ایجاد حداكثر گنجایش، غالباً متقارن است و تقریباً‌ نمی‌توان فرم‌های چندان متنوعی برای آن در نظر گرفت.

تصویر 10-18:هندسه قاب صحنه در تالار مشهور نیویورك

10-6-2: دیدهای افقی و عمودی:
گرچه الویت اصلی تالارهای موسیقی شنیدن مناسب است (برخلاف تئاتر و سینما) ولی هم به لحاظ روانی و هم به جهت ارتباط بهتر شنونده با هنرمندان بهتر است تالار به شیوه‌ای طراحی شود كه حاضرین از دید مناسبی نسبت به اجراكنندگان برخوردار باشند. اگر در توزیع صندلی‌ها حتی‌الامكان عدالت دید رعایت شود و تصویر نسبتاً‌ واضحی از صحنه برای همه در حالت طبیعی نشستن قابل‌رؤیت باشد، امكان استفادة بهتر شنوندگان از موسیقی فراهم است.
10-6-3) حركت در سالن‌ها:
مسیرهای حركتی در سالن‌ها باید به گونه‌ای باشد كه بهترین مكان‌های نشستن را در بر نگیرد و علاوه بر آن دسترسی حاضرین را به نقاط مختلف دچار مشكل طولانی بودن مسافت نكند و ورود و خروج حاضرین را به سهولت امكانپذیر نماید. غالباً ورود به سالن از مقابل اركسترا یا اطراف این بخش و خروج از جوانب سالن صورت می‌گیرد. محل‌‌های عبور از وسط سالن مناسب نیست، زیرا امكان استفاده از بهترین نقاط سالن را مختل می‌كند. این محل‌ها می‌توانند در فرم‌هایی با خطوط راست یا منحنی‌های نرم از بین تماشاگران و در كنار دیواره‌ها

تصاویر 10-21و10-22:روشهای مختلف ورود و خروج در سالنها

تعبیه شوند. به هر حال عرض آنها نباید از 2/1 متر كمتر باشد. عرض كلی برای محل‌های خروج برای هر 100
نفر حدود 60 سانتی‌متر، عرض هر درب ورودی بین 2/1 تا 4/2 متر، عرض‌ محل‌های خروج بین 2/1 تا 5/1 مترو ارتفاع آنها 10/2 تا 5/2 متر می‌باشد. بهتر است محل‌های ورود را در كنار دیوارهای سالن قرار دهیم و آنها را كمی با دیوار فاصله بدهیم. عملیات خروج از سالن (شامل حركت مردم از دورترین نقطه تا خروجی، خروج آنها تا سالن انتظار و نهایتاً پخش شدن در محوطه بیرون) باید سریع انجام شود، به ویژه زمان مرحله اول نباید از 8/2 دقیقه تجاوز كند.در شكل‌های آتی (تصاویر 10-21 و 10-22) نمونه‌هایی از روش‌های مختلف ورود و خروج نشان داده شده است.
10-6-4) استانداردهای طراحی سالن‌ها:
این استانداردها شامل ابعاد و فاصله صندلی‌ها، شیب سالن، عرض ردیف‌ها، تعداد ردیف‌ها و نحوه چیدمان آنها است. شیب سالن‌ها به‌طور عمومی بین 10 تا 35 درصد است. در تالارهای موسیقی ایجاد راه كوتاه شنوایی بین سرچشمه صوت و شنونده ایجاب می‌كند كه ردیف‌های پشت نسبت به ردیف‌های جلوتر دست‌كم 12-8 سانتی‌متر اختلاف ارتفاع داشته باشد. از آنجا كه احتمالاً فضاهای سطحی جهت عبور و مرور در بین شیب عمومی سالن در نظر گرفته می‌شود لازم است.ردیف‌هایی كه با اتمام این فضای مسطح آغاز می‌شوند دارای شیب كافی
باشند، به گونه‌ای كه خط ممتد از سر حاضرین این بخش پایین‌تر از خط ممتد از سر حاضرین بخش تصویر 10-23:لزوم پرهیز از شیب یكنواخت در تالار
پایینی نباشد. در تصویر 10-23 این امر را نشان داده‌ایم.ردیف‌های صندلی می‌تواند با رعایت شرایط مناسب صوتی تا 35-30 متر در عرض و 60-55 متر در عمق ، گسترش یابند. لازم است كسانی كه در گوشه‌های سالن قرار دارند ، در وضعیت راحت و طبیعی امكان شنیدن و دیدن مناسبی داشته باشند. صندلی‌ها به دو گونه پشت‌سرهم قرار می‌گیرند: درحالت اول امكان عبور از بین ردیف‌ها وجود ندارد كه در این حالت باید عرض ردیف‌ها كمتر شود. در حالت دوم امكان عبور یك شخص از بین ردیف‌ها تصویر 10-24:دو حالت رایج جهت فاصله صندلیها
بدون مزاحمت برای افراد نشسته وجود دارد. گرچه حالت دوم بهتر است ولی به دلیل مسایل اقتصادی در ماكزیمم كردن ظرفیت سالن غالباً از روش اول استفاده می‌شود. در تصویر 10-24 این دو حالت نشان داده شده است.صندلی‌ها باید به شكل متناوب (شطرنجی) چیده شوند تا هر كس از بین دو نفر مقابل بتواند دید راحتی داشته باشد. این زاویة دید ْ27 است و در تالار موسیقی مناسب می‌باشد (تصویر 10-25).همچنین لازم است شیب كافی برای بالكنها طراحی شود.(تصویر 10-26). به طور كلی ابعاد صندلی‌ها به شرح زیر است:
1- فاصله پشت تا پشت صندلی‌ها حداقل 76 و حداكثر 1/99 سانتی‌متر 2- عرض صندلی دسته‌دار حداقل 7/45، و حداكثر 56 سانتی‌متر 3- فضای خالی بین دو ردیف صندلی حداقل 5/30 سانتی‌متر 4- تعداد مجاز صندلی‌های پیوسته 22 صندلی 5- ارتفاع بالاترین نقطه بدن ناظر و متوسط ارتفاع چشم ناظر به ترتیب 7/123 و 111 سانتی‌متر 6- زاویه قابل‌رؤیت هر شخص لااقل 27 درجه 7- متوسط فاصله زمین تا كف صندلی‌ها، دسته پصندلی‌ها و بالای آنها به ترتیب 35، 55 و 80 سانتی‌متر است.


منبع: memar001.blogfa.com



طبقه بندی: ظوابط و طراحی،
برچسب ها: ضوابط طراحی مركز پژوهش‌های موسیقی،

تاریخ : جمعه 8 اردیبهشت 1391 | 04:51 ق.ظ | نویسنده : مرتضی مهینی | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.
دریافت کد ابزار آنلاین
بلاگ گروه مترجمین ایران زمین